Dementie is een van de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland. Maar liefst 1 op de 5 mensen krijgt de ziekte. Hoe is het voor de mensen om hen heen? In deze serie spreekt Omroep Delft met mantelzorgers. Deze week: Ria zorgde vijf jaar voor haar dementerende man Niek. Hij koos voor euthanasie: “Ik vind dat nog altijd een ontzettend dappere keuze.”

“Het is lastig om te bedenken wanneer het allemaal begon”, zegt Ria. “Achteraf zijn er tekens geweest. Hij wist bijvoorbeeld altijd hoe we ergens naartoe moesten en op een dag ging dat mis. Ik vond dat toen zo merkwaardig. Niek merkte ook dat het niet goed met hem ging, want hij schaakte destijds op hoog niveau en begon partijen te verliezen.”

Niek kreeg de diagnose dementie in 2019. “We hadden het niet zien aankomen, want niemand in de familie heeft dementie. Maar toen ontdekten we dat hij toch twee neven had met klachten. Bovendien heeft Niek veel gekopt; hij heeft een imposante voetbalcarrière achter de rug.”

Koppen bij sporters
In 2025 adviseerde De Nederlandse Gezondheidsraad om koppen bij sporters te beperken. Onderzoek heeft uitgewezen dat sporters die dat vaak doen, een verhoogd langetermijnrisico hebben op dementie. KNVB heeft richtlijnen voor jeugdspelers opgezet om koppen te beperken en met lichtere ballen te spelen.

‘Gewoon dement, klaar’
“Na de diagnose besloten we: we gaan er ontzettend open over zijn”, zegt Ria. “We gaan er niet moeilijk en geheimzinnig over doen. Nee, Niek is gewoon dement aan het worden. Klaar.”

Ook Niek was er nuchter onder, vertelt Ria. “Hij zei: ‘Ik heb een goed leven gehad en dit overkomt mij nu. Dat is heel verdrietig, maar het is wel wat er gebeurt. Daar moet ik het mee doen.’”

Langzaam verloor Niek vaardigheden. “Hij kon niet meer koken en raakte snel spullen kwijt. Als hij boodschappen deed, kwam hij met één ding terug of werd thuisgebracht omdat hij de weg niet meer wist.”

Hoe ze daarmee omging? “In het begin was ik af en toe licht geïrriteerd, want ik had zoiets van: concentreer je nou een beetje. Maar ik leerde langzamerhand wel om die irritaties minder te hebben. Voor hem was het natuurlijk ook lastig.”

Eenzaamheid
“Het meest ingewikkelde vond ik de eenzaamheid die erbij kwam kijken. Ik kon niet meer de dingen met Niek delen die ik normaal met hem gedeeld zou hebben”, zegt Ria. “Je bent totaal gericht op de ander, en de ander niet meer op jou. Dat is niet leuk.”

Toch herinnert Ria zich ook grappige momenten. “Toen we eens in een hotel overnachtten, ging hij ’s nachts naar de wc op de gang. Maar hij kon de weg niet meer terugvinden. Met een nachtwaker is hij langs alle deuren gegaan tot ze bij de juiste waren. De volgende ochtend vertelde Niek wat er was gebeurd.”

Mantelzorger
“Het is niet fijn om een mantelzorger te zijn en de ander zo afhankelijk van je te zien. De hele dag ben je alert en kijkt steeds of het nog wel goed gaat. Is het niet te lang stil? Moet ik iets ondernemen? Het was vermoeiend”, vertelt Ria.

Om elke week een dag voor zichzelf te hebben, verzamelde ze een groep van tien mensen. “Iedereen kreeg om de tien weken een beurt. Dan namen ze Niek mee op pad, zodat ik even rustig adem kon halen. Niek vond het ook heel leuk, want zo zag hij zijn broers bijvoorbeeld vaker dan eerst.”

Geen hulpbehoevende
Ria vertelt dat ze geen ondersteuning nodig hadden in huis. “Hij zat nog niet in zo’n ver stadium dat hij bij alles hulp nodig had. Ik kookte wel, maar hij kon bijvoorbeeld nog zelf douchen. Niek wilde ook geen hulpbehoevende worden. Voor dat zou gebeuren, wilde hij graag euthanasie.”

In 2024 pleegde Niek op 77-jarige leeftijd euthanasie. Die keuze vindt Ria nog altijd erg dapper. “Ik weet niet of ik het zou kunnen. Lichamelijk was hij namelijk gezond, maar in zijn hoofd niet. Hij had twee kleinkinderen die hij wilde zien opgroeien. Dat zijn allemaal dingen waardoor hij aan het leven hing. Toch besloot hij: ik stop ermee. Omdat hij een ander ellendig perspectief zag.”

Euthanasie
In de afgelopen 25 jaar tijd is het aantal mensen dat overlijdt door euthanasie gestegen van tweeduizend naar bijna tienduizend mensen per jaar, blijkt uit onderzoek van Radboudumc, UMC Utrecht en Amsterdam UMC. Dat is 6 procent van het totale aantal sterfgevallen. In 2025 kozen vijfhonderd mensen met dementie voor euthanasie.

“We hebben toen voor een dag in december gekozen: na zijn verjaardag en na sinterklaas. Voor de laatste anderhalve maand maakten we een programma zodat hij van iedereen afscheid kon nemen. Hij nodigde mensen uit om ze te zeggen hoe belangrijk ze in zijn leven waren geweest.”

“De laatste dag voor hij overleed, gingen we naar het theater”, zegt Ria. “We bezochten een voorstelling van een cabaretier met wie hij aan dezelfde universiteit had gestudeerd. Hij genoot ervan. We kwamen thuis en hebben nog tot twee uur ’s nachts port zitten drinken.”

Het overlijden van Niek valt in de tijd erna zwaar voor Ria. “Ik weet eigenlijk niet meer wat ik de maand daarna heb gedaan. Ik weet nog dat ik rustig een boek wilde lezen, maar dat ging helemaal niet.”

“Een hele tijd worstelde ik met het idee dat het misschien te vroeg was. Maar de arts zei toen: ‘Euthanasie komt altijd te vroeg.’”