Ruim 20 jaar lang maakte geboren en getogen Delftenaar Wim Koeleman (71) zijn Busbrieven. Een verzameling foto’s en verhalen over het openbaar vervoer en dan vooral bussen, aangevuld met moppen en anekdotes. De Busbrief heeft honderden en wellicht duizenden trouwe fans in heel Nederland, maar toch gaat binnenkort de stekker eruit, schrijft Omroep West.

“Ik ben in februari 1983 op de bus beland bij Westnederland. De WSM (Westlandsche Stroomtranweg Maatschappij) heb ik net niet meer meegemaakt”, vertelt Koeleman aan Omroep West. Destijds waren de streekbussen nog te herkennen aan hun kenmerkende gele kleur.

En die werden steeds vaker bestuurd door nieuwelingen, merkte Koeleman. “Die hadden geen ervaring met het oude materieel, maar hoorden er wel veel verhalen over. Dus toen heb ik een mailtje rondgestuurd met wat foto’s van bussen uit die tijd, zodat ze konden zien waarin wij vroeger moesten rijden. Nog zonder stuurbekrachtiging of airco, inderdaad.”

Steeds uitgebreider
“Ik stuurde dat rond ter informatie en omdat het leuk was. Maar die mailtjes werden steeds langer en langer en zo is uiteindelijk de Busbrief ontstaan.” Koeleman besloot er een website van te maken en breidde de Busbrief uit met steeds meer rubrieken.

“Een beetje op een humoristische manier beschrijven wat ik heb meegemaakt, wat moppen, verhalen en dus foto’s. Mensen konden zich daarvoor aanmelden en uiteindelijk had ik meer dan duizend mailadressen die ik steeds een nieuwe brief stuurde. Adressen veranderen natuurlijk weleens, ik heb er nu zo’n 700 over.”

Veel reacties
Op de foto’s zijn niet alleen bussen te zien, maar vaak ook de omgeving. Zo geeft de site ook een fraaie doorkijk van Nederland in de afgelopen decennia.

Inmiddels krijgen de ‘fans’ dus een berichtje als er weer een nieuwe brief op de website staat. En ook een andere bekende website van mede-busliefhebber en vriend Marty Werkman uit Boskoop maakt daar trouw melding van. En dan komen er elke keer weer veel reacties, zegt Wim.

We vragen hem hoe populair zijn schrijfsels nou precies zijn. “Een teller op mijn site? Ja, die had ik, maar op een gegeven moment deed hij het niet meer. Ik heb het er maar bij gelaten. Maar ik weet dat er veel mensen klikken, dat merk ik alleen al aan de reacties. Die komen uit heel Nederland. Groningen, Brabant, Zeeland. Ze komen echt overal vandaan.”

Wat is er zo leuk aan bussen?
Hij heeft genoeg tijd om de mensen te beantwoorden, want Koeleman is sinds een paar jaar met pensioen. En toch is hij nog altijd druk met ‘de bus’. Waar zit toch die aantrekkingskracht? “Ik heb eerst bij de gemeente gewerkt en bij Gist Brocades, allemaal administratieve functies. Daar had ik leuke collega’s, maar het was geen uitdagend werk.”

Toen een buurman hem erop attent maakte dat Westnederland buschauffeurs zocht, besloot Koeleman een proefrit te gaan maken. En hij was meteen verkocht. “Ik weet het nog als de dag van gisteren. Dan zit je achter dat grote stuur in zo’n oude bus, je kijkt in spiegel, ziet twaalf meter achter je en dan mag je dus met zo’n gevaarte door het verkeer manoeuvreren. Ja, dat vond ik machtig mooi.”

Geen fetisj
We kunnen hem door de telefoon heen zien glunderen als hij erover praat. “Ik heb het werk tot aan mijn pensioen altijd met plezier gedaan. Mensen vervoeren, service verlenen, heerlijk. Sommigen snapten niet dat ik een goede carrière op kantoor weggooide, maar ik vond dat niet leuk en geld is niet het belangrijkste. Hier ging ik elke dag met plezier naar mijn werk, dat telt.”

Is hij ook iemand die bovenmatig opgewonden raakt van nummers, modelnamen en technische feitjes? Koeleman lacht. “Ik weet dat het in onze kringen voorkomt. Die gevoelens heb ik wel een beetje, maar op een gezonde manier. Ik vind het leuk om bij te houden, maar sla er niet in door.”

Lijstjes bijgehouden
Toch vertelt hij even later al zijn oude agenda’s te hebben nageplozen, waarin hij elke dag noteerde met welke bus hij op pad was geweest. Daarvan heeft hij inmiddels een complete lijst gemaakt. “Ach, het is een handig naslagwerk. Ik weet precies hoe vaak ik met welk nummer bus heb gereden.”

“Veel oude streekbussen zijn aan het einde van hun loopbaan verscheept naar landen als Cuba of Ghana. En ook naar de Balkan. Daar rijden ze nu nog rond en daar krijg ik soms een foto van. Dan vind ik het leuk om te zien of ik er ook in heb gereden.”

Mist hij zijn passagiers?
Heef hij stiekem heimwee naar zijn plekje op de chauffeursstoel? Nee, bezweert Wim. Al vertelt hij tijdens ons telefoongesprek op weg te zijn naar het eindpunt van de bussen in Tanthof, ook in Delft. “Ja joh, even een babbeltje maken met oud-collega’s. Dan hoor ik nog eens nieuwtjes, die kan ik dan weer in mijn Busbrieven zetten.”

Zijn oud-collega’s mist hij duidelijk, de passagiers niet echt. “Nee, die stappen in en weer uit. Daar moet je niet te veel van verwachten. Al was ik wel blij als ze bij het uitstappen even zwaaiden, dan wist ik dat ik het toch goed gedaan had.”

Waarom stopt de Busbrief?
Na het stoppen als buschauffeur komt nu ook een einde aan zijn werk als redacteur. Waarom stopt hij eigenlijk binnenkort met de Busbrief? “Ik ben bang dat ik na 200 afleveringen over mijn top heen ben. Dus dan kun je maar beter op tijd stoppen, op het hoogtepunt. Eén van de laatste exemplaren heb ik net weer bijna afgerond en ga ik door tot en met nummer 200.”

Het is niet alleen dat nakende hoogtepunt, maar ook een dieptepunt. Want laatst vond hij een vervelende factuur in zijn digitale brievenbus: een claim van persbureau ANP vanwege foto’s die hij illegaal heeft gebruikt. “Ja, ik kreeg een boze brief en moet nu bijna 2000 euro betalen. Dat is een hoop geld voor vijf foto’s.”

‘Bittere pil’
Maar het is toch logisch dat je foto’s niet zomaar lukraak van internet kunt plukken en gebruiken, want een fotograaf moet ook eten? “Ik kreeg vaak dingen rondgestuurd via WhatsApp of andere sociale media en nam die over. Degenen die de foto’s oorspronkelijk verstuurden kon ik niet vinden om te vragen hoe het zat, maar het ANP mij dus wel.”

Hij noemt het een ‘bittere pil’ en dus ook een reden om nu te stoppen. “Zonder leuke foto’s kan ik die Busbrief wel wegdoen. Ik snap wel dat je auteursrechten hebt, maar ze zijn wel erg streng voor particulieren. Het zou fijner zijn als ze eerst waarschuwen en niet meteen een incassobureau op je dak sturen”, zegt Koeleman. “Als je zo’n claim krijgt, nou dan verlies je wel het plezier in je hobby.”

Deur op heel klein kiertje
En als zijn trouwe publiek nou massaal teleurgesteld naar hem gaat mailen? “Dat heeft geen zin, ik heb ook al gezegd dat ik geen crowdfundingsactie wil.”

En of de Busbrief ooit weer uit de as herrijst? “Nou voorlopig niet. Wel ga ik de eerste honderd afleveringen die online staan nog bijwerken en een beetje verfraaien. Daar ben ik voorlopig wel even zoet mee. Maar als het ooit weer gaat kriebelen, heb ik nog genoeg in het archief staan.”

Reactie ANP

Uiteraard hebben wij het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) vragen gesteld, die door hen zijn beantwoord.

Snapt u dat dit voor veel mensen onbekend terrein is en een fikse kostenpost betreft? Zeker als het, zoals in dit geval, gaat om een goedwillende amateurblogger zonder winstoogmerk?
“Wij beseffen dat veel mensen zich niet realiseren dat ook op foto’s auteursrecht rust en dat hiervoor de juiste licenties moeten worden afgenomen. Het is voor iemand schrikken zijn als we hem of haar hierop aanspreken. We gaan het liefst met iemand het gesprek aan. Daarom sturen wij een schikkingsvoorstel, zodat partijen na overleg tot een oplossing kunnen komen zonder verdere juridische stappen.”

Kan dit nou niet anders, bijvoorbeeld door eerst een waarschuwing te geven?
“Om onze fotografen een eerlijke vergoeding te kunnen blijven bieden voor hun werk, is het handhaven van auteursrechten noodzakelijk. Met alleen een waarschuwing kunnen we hen helaas niet betalen.”

Waarom zijn de kosten zo hoog?
“De bedragen die we rekenen zijn gebaseerd op de licentievergoeding die de betreffende persoon of organisatie normaal zou betalen voor een foto, vermeerderd met een opslag, opsporingskosten en BTW. De bedragen die wij rekenen aan inbreukplegers behoren tot de allerlaagste in onze branche.”

Hoeveel van dit soort claims stuurt u per jaar en wat levert dat dan in totaal op? En gaat dat geld dan naar de fotografen in kwestie?
“We doen geen mededelingen over aantallen claims en de bijbehorende bedragen. Wel kan ik bevestigen dat we de opbrengsten delen met de rechthebbenden van de foto.”

Dit is een artikel van mediapartner Omroep West