Zeg je 1 januari, dan zeg je goede voornemens. Naast meer bewegen en meer geld op de spaarrekening, wordt stoppen met roken ook vaak genoemd. Aan de TU Delft werkte computerwetenschapper Nele Albers tijdens haar promotieonderzoek mee aan een AI-chatbot die mensen helpt bij het stoppen met roken.  

Het project onderzocht of een chatbot een deel van de zorgverlening op zich kan nemen. Dat is volgens Nele Albers hard nodig. “Eén op de zeven mensen werkt tegenwoordig in de gezondheidszorg, maar we hebben te maken met vergrijzing. Als er niets verandert, is de verwachting dat in 2060 meer dan één op drie in de zorg moet werken om dat op te vangen.”

Albers koos na haar master computerwetenschappen bewust voor dit project omdat ze werk wilde doen dat ertoe doet. “Je draagt echt iets bij aan de gezondheid en het welzijn van mensen. Dat gevoel van iets nuttigs doen, mistte ik binnen mijn eerdere studies”, vertelt ze.    

Het onderzoek was onderdeel van een groot interdisciplinair project in samenwerking met de universiteiten van Leiden en Twente, en maatschappelijke partners waaronder het Trimbos-instituut. Albers richtte zich in Delft vooral op de technische kant van de chatbot.   

Aanpassen aan gebruikers  
In drie studies onderzocht Albers het aanpassingsvermogen van de chatbot aan zijn gebruikers. Om zo erachter te komen hoe digitale ondersteuning persoonlijker kan worden gemaakt voor mensen die willen stoppen met roken. 

Zo ging een van de studies over het combineren van de chatbot met menselijke ondersteuning. ”We hebben onderzocht wanneer het het zinvolst is om menselijke feedback van psychologen toe te voegen aan het gesprek. Veel mensen haken namelijk snel af, doordat het verantwoordelijkheidsgevoel naar een app toe ontbreekt. Je bent niemand echt uitleg verschuldigd”, legt Albers uit. 
 
Focus op stoppen en meer lichaamsbeweging  
De stoppen-met-roken-app kent een voorbereidende fase. Daarin worden gebruikers gemotiveerd om te stoppen door vooruit te kijken naar hun toekomstige niet-rokende zelf. In de tweede fase zetten zij daadwerkelijk de stap om te stoppen. 
 
De app vraagt aan alle gebruikers wekelijks hoe het stoppen met roken gaat. Daarnaast zijn er ook individuele onderdelen, zoals een EHBO-functie wanneer iemand in een moeilijk moment zin krijgt om een sigaret op te steken. “Als een gebruiker daarop klikt, krijgt diegene de tips die de gebruiker eerder aan zichzelf heeft gegeven voor dit soort momenten”, vertelt de onderzoeker. 

De app stimuleert ook meer lichaamsbeweging door elke week nieuwe stappendoelen te zetten. “Stoppen met roken zorgt in veel gevallen voor gewichtstoename en uit onderzoek blijkt ook dat bewegen kan helpen om de rookdrang te verminderen”, legt Albers uit. 
 
Praktische problemen  
Een grote studie met ongeveer honderd rokers onderzocht de haalbaarheid en effectiviteit van de app. “We hadden geen controlegroep, dus we kunnen niet zeggen dat de app beter is dan andere zorg”, benadrukt Albers. “Maar we zagen wel dat het redelijk goed werkte.”  
 
Toch waren er praktische problemen. Zo viel de verbinding tussen de smartwatch -die het aantal stappen bijhield -en de app vaak weg. “Dan zei de chatbot dat iemand geen stappen had gezet, terwijl diegene de hele dag had gelopen. Dat was frustrerend voor gebruikers.”  

Volgens Albers laat dat zien dat een app nooit ‘af’ is. “Technologie verandert, verwachtingen veranderen. Toen wij begonnen met deze studie, waren grote taalmodellen zoals ChatGPT er nog niet. Onze chatbot is grotendeels gescript. Tegenwoordig verwachten mensen veel meer flexibiliteit en gepersonaliseerde antwoorden van een chatbot.”  
 
Lijst met aanbevelingen  
Nu de studie en het onderzoek zijn afgerond, ligt er een lijst met aanbevelingen klaar om de app te verbeteren, maar de vraag is hoe nu verder. “Zoals dat bij elk onderzoek gaat, krijg je een aantal jaar voor zo’n project. Nu werkt nog maar één onderzoeker volledig aan het project om te kijken of en hoe een bedrijf of organisatie de app kan overnemen”, vertelt Albers.  
 
Het zou volgens haar zonde zijn als de app na zo’n uitgebreid onderzoek ergens op de plank terechtkomt. “We zouden het ook al fijn vinden als iemand alleen delen van de app zou gebruiken, in plaats van de hele app.” 
  
Geen valse verwachtingen  
Het onderzoek kreeg landelijk veel media-aandacht, onder andere van wetenschapsblad National Geographic. 
Albers ontving zelfs e-mails van mensen die vroegen waar ze de app konden downloaden.  

Dat vindt Albers positief, maar ze plaatst ook een kanttekening. “Het is belangrijk dat mensen niet denken: dit is dé oplossing om te stoppen met roken. Zo ver zijn we nog niet. Het onderzoek is veelbelovend, maar de app is nog niet klaar voor grootschalig gebruik.”  
  
Mensenwerk  
Zelf werkt ze inmiddels aan een nieuw project aan de Universiteit van Tilburg, gericht op mentale gezondheid. “Wat ik meeneem uit dit onderzoek? Dat je technologie altijd moet ontwerpen vanuit het perspectief van de gebruiker. En dat gezondheidsonderzoek, ook met AI, uiteindelijk mensenwerk blijft.”