Op papier is schaken een sport zonder onderscheid tussen mannen en vrouwen. In de praktijk is de schaakwereld nog altijd sterk door mannen gedomineerd. Volgens de index gendergelijkheid van de internationale schaakbond uit 2023 staat Nederland op plek 100 van de 105 landen. Hoogste tijd voor verandering dacht de Delftse Schaakclub (DSC). Sinds vorig seizoen heeft de club een vrouwenteam.

Het idee voor het vrouwenteam ontstond tijdens een brainstorm hoe de club meer vrouwen kan aantrekken. Bij DSC zijn zo’n 150 volwassenen leden aangesloten waarvan twintig vrouwen.

Dat kleine aandeel kan volgens teamcaptain Sofya Blanter (35) een drempel vormen voor vrouwen die overwegen om te gaan schaken. “Het gebeurt heel vaak dat een vrouw voor het eerst komt kijken op de club, het overweldigende aantal mannen ziet en dan weer naar huis gaat. Als je veel vrouwen bij elkaar zet, dan voelen andere vrouwen zich ook veiliger.”

Vooroordelen
Notabene een man kwam met het idee om een vrouwenteam op te richten. “Ik vond het gelijk een goed idee”, zegt Sofya. “Als je pech hebt en je krijgt een mannelijke tegenstander met een verkeerde houding, dan heb je soms het gevoel dat je er alleen voor staat. Met letterlijk en figuurlijk meer vrouwen om je heen, vorm je als het ware een eenheid.”

In de schaakwereld krijgen vrouwen volgens haar vaak te maken met vooroordelen. “Er wordt gevraagd of je bent meegenomen door je broer of vriend.” Ook seksistische opmerkingen komen voor. “Ik heb weleens tijdens een toernooi gehoord: ‘mag ik aan de k*t van de buurvrouw zitten?'”, vertelt de teamcaptain.

Genoeg animo
Ondanks haar enthousiasme, twijfelde Sofya in eerste instantie of er wel genoeg animo voor het nieuwe team zou zijn. “Toen ik een eerste oproep plaatste, dacht ik echt een kreet in de leegte te gooien”, vertelt ze.

Dat gebeurde niet. Uiteindelijk stond er een team met zeven vrouwen. Net één te weinig voor een compleet team. Daarom wordt de achtste plek ingevuld door de man die met het idee kwam voor het team.

Het team bestaat uit vrouwen met uiteenlopende leeftijden, achtergronden en schaakniveaus. Er zijn studenten, werkenden en een jeugdspeelster die af en toe invalt. Die diversiteit is belangrijk, volgens Sofya. “We willen normale clubschakers laten zien. Niet alleen beginners, maar ook niet alleen grootmeesters. Gewoon vrouwen met een gemiddelde rating die lekker willen schaken.”

Als enige vrouw op de club
Een van de spelers in het team is de 25-jarige Isabel Rutten. “Het leuke aan schaken vind ik het uitvogelen van de puzzel die je voor je hebt”, zegt ze. “Tot nu toe heb ik één potje verloren en één gewonnen dus voor mij als beginner vind ik het al een geslaagde avond.”

Twee jaar geleden begon ze met schaken bij een studentenvereniging in Eindhoven. “Er waren nog twee andere vrouwen bij die club, maar een groot deel van de tijd was ik daar de enige vrouw.” Voor haar master verhuisde ze naar Den Haag en besloot in de regio bewust op zoek te gaan naar een schaakclub waar meerdere vrouwen spelen.

Makkelijker aansluiting vinden
Toen ze hoorde dat DSC een speciale avond voor vrouwelijke schakers organiseerde, was haar interesse gewekt. “Ik dacht: er zijn genoeg meiden om een Girls’ Night te houden. Dat is een goed teken.” Vooral het sociale aspect is voor Isabel belangrijk. “Voor mij is het makkelijker om bij vrouwen aansluiting te vinden. Ik heb ook het gevoel dat zij meer bereid zijn om sociaal te doen.”

Vervelende ervaringen als vrouw tussen mannelijke schakers heeft ze niet. Het verschil zit volgens haar vooral in kleine dingen. “Je bent als vrouw in de schaakwereld echt een enorme minderheid. Dat is soms een beetje navigeren.”

Klankbord
Lisa van der Linde (30) is ook lid van het team en helpt bij de organisatie van de Girls’ Nights. “Het is een laagdrempelige avond voor vrouwen om te schaken”, vertelt ze. “Er is koffie, thee, taart en koekjes en er wordt vooral veel gepraat en gespeeld.”

Volgens Lisa heeft het vrouwenteam naast het sociale aspect inmiddels ook een andere functie gekregen. “Het is voor mij ook een soort klankbord”, vertelt ze. “Bij een vervelende opmerking van iemand binnen of buiten de club kan je even met elkaar sparren. ‘Is dit raar? Of hoort dit binnen normaal schaakgedrag?’”

Achterliggende redenen
Sofya merkt hetzelfde. Volgens haar begrijpen veel mannen binnen de club wel dat het team bedoeld is om meer vrouwen te laten schaken, maar zien ze minder snel de achterliggende redenen. “Dat het ook vanuit veiligheids- en comfortoverwegingen is ontstaan, is moeilijker voor ze om te begrijpen.”

Volgens haar komt dat ook doordat de meeste mannen dergelijke situaties simpelweg niet meemaken. “Je hebt een grote meerderheid die overtuigd is dat er geen probleem is, omdat ze het nooit zien of niet tegen hen is gericht.”

Opvallen in de schaakzaal
Dat een volledig vrouwenteam nog altijd bijzonder is, merken de spelers wanneer ze bij andere clubs binnenkomen voor een wedstrijd.

“Mensen kijken ons echt na en zijn zichtbaar verbaasd dat we met zoveel vrouwen in een team zitten”, vertelt Sofya. Dat leidt soms tot bijzondere momenten. “Op een toernooi vond de wedstrijdleider het helemaal geweldig toen hij voor het eerst ook de vrouwentoiletten kon aanwijzen in zijn openingspraatje.”

Ambities
Het eerste seizoen in de regionale competitie was zwaar voor het nieuwe team. Uiteindelijk werd één wedstrijd gewonnen.

Voor het nieuwe seizoen spelen de vrouwen daarom een klasse lager. Sofya ziet dat niet als een stap terug, maar juist als een kans om het team sterker te maken.

“Persoonlijk hoop ik dat iedereen minstens een puntje haalt. En dat we minstens één wedstrijd winnen.”

Maar de belangrijkste doelstelling is niet promotie. “Ik hoop vooral dat we veel wedstrijden samen kunnen spelen en dat het gezellig blijft. Dat niemand aan het einde van het jaar zegt: ik stop met schaken.”